Harmonizacja podatków w UE

Harmonizacja podatków w UE

Harmonizacja polityki podatkowej krajów członkowskich ma docelowo dotyczyć zarówno podatków bezpośrednich jak i podatków pośrednich. Do tej pory jednak, proces harmonizacji w większym stopniu dotknął podatków pośrednich.

Harmonizacja podatków jest jednym z elementów procesu integracyjnego realizowanego w ramach Unii Europejskiej. Wśród argumentów przemawiających za ujednoliceniem podatków wskazuje się m.in. uproszczenie ewidencji podatkowej i efektywniejsze funkcjonowanie wspólnego rynku wewnętrznego dzięki neutralizacji podatków w obszarze wymiany handlowej i przepływu kapitału.

Harmonizacja podatków pośrednich w Unii Europejskiej jest w bardzo dużym stopniu związana z koncepcją wspólnego rynku. Różnice w systemach podatkowych wypaczają zasady wolnego handlu oraz konkurencji i przeczą idei jednolitego, europejskiego rynku. Aby koncepcja ta miała sens, spełniony musi być przede wszystkim warunek równych praw dotyczących każdego uczestnika rynku, a więc każdego podmiotu z któregokolwiek kraju członkowskiego. Z uwagi na fakt, iż na wspólnym, europejskim rynku podmioty konkurują głównie ceną, czynniki wpływające na cenę powinny być w krajach członkowskich podobne. Biorąc pod uwagę fakt, iż podatki pośrednie to podatki cenotwórcze, widać jak istotna jest ich harmonizacja z punktu widzenia kształtowania wspólnego rynku. Zarówno VAT jak i podatek akcyzowy podwyższają cenę dobra i w rezultacie obciążają finalnego konsumenta. Podmioty działające na terenie krajów o niższych stawkach VAT-u oraz akcyzy są uprzywilejowane w stosunku do podmiotów działających w krajach o wyższych stawkach podatkowych.

Harmonizacja podatków pośrednich to proces mający na celu koordynację polityki podatkowej w tym zakresie oraz zbliżanie do siebie wysokości stawek tych podatków w państwach członkowskich. Do podatków pośrednich zaliczamy głównie:

  • VAT,
  • Akcyzę.

Harmonizacja bliższa ujednolicaniu podatków wymaga znalezienia „złotego środka”, który uwzględniałby odmienne interesy państw członkowskich Unii Europejskiej.

Harmonizacja podatków na obszarze Unii Europejskiej jest niezwykle skomplikowanym procesem, budzącym wiele emocji. Dotychczasowe próby ujednolicania podatków napotykały na znaczący opór ze strony poszczególnych państw członkowskich. Wynika on przede wszystkim z niechęci do utraty suwerenności w sferze polityki podatkowej. Takie ujednolicenie stosowanych systemów podatkowych powodowałoby konieczność między innymi redukcji podatków w krajach, w których są one relatywnie wysokie i podwyższanie tam, gdzie są one stosunkowo niskie. W rezultacie  w pierwszej grupie państw można spodziewać się zmniejszenia wpływów budżetowych, a co za tym idzie ograniczenia funkcjonujących przywilejów socjalnych. Z drugiej strony podwyższanie podatków prowadzi do zubożenia społeczeństwa, powodując zmniejszenie dochodu do dyspozycji oraz wzrost cen towarów i usług. W przypadku obu grup państw próby wprowadzenia zmian mogłyby wywołać opór społeczny będący wyrazem niechęci do stawiania interesu wspólnotowego ponad interes narodowy.

Można zauważyć dużo większe poparcie ze strony krajów członkowskich dla harmonizacji podatków pośrednich niż dla analogicznego procesu dotyczącego podatków bezpośrednich. Pomimo iż podatki pośrednie są głównym dochodem budżetu państwa u znacznej liczby krajów członkowskich, to podatki bezpośrednie postrzegane są jako istotniejsze z politycznego punktu widzenia. Władze państw chcą decydować m.in. jak  rozliczyć pit, jakie są stawki podatkowe na dany rok, ile wynosi kwota wolna od podatku, jakie ulgi można odliczyć,Ile wynoszą koszty uzyskania przychodu w danym roku? Stoją one na stanowisku, iż suwerenność w zakresie kształtowania podatków bezpośrednich jest istotniejsza, utrzymanie autonomii w kwestii podatków jest warunkiem koniecznym realizacji narodowych celów gospodarczych i społecznych.