Kryteria rezydencji podatkowej w różnych krajach

Kryteria rezydencji podatkowej w różnych krajach

Zagadnienie rezydencji podatkowej regulują ustawy podatkowe poszczególnych państw i mogą one przewidywać odmienne zasady ustalania obowiązku podatkowego.  

Podatnicy mogą być objęci albo tzw. nieograniczonym obowiązkiem podatkowym (unlimited full liability powszechnie nazywanym również world wide income) – gdy opodatkowaniu podlegają wszelkie dochody bez względu na miejsce ich uzyskania, lub też ograniczonym obowiązkiem podatkowym (limited liability) – gdy opodatkowaniu podlegają jedynie dochody uzyskane na terytorium danego kraju.

W Polsce kryterium podziału wynika z miejsca stałego zamieszkania podatnika. System podatkowy nie definiuje pojęcia samego rezydenta, natomiast stanowi, że osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, czyli od całości dochodów (przychodów) bez względu na miejsce ich uzyskania..

Kryterium miejsca zamieszkania na terytorium Polski uważa się za spełnione, jeśli osoba fizyczna:

  • posiada w kraju centrum interesów osobistych lub gospodarczych – ośrodek interesów życiowych lub
  • przebywa na terytorium Polski dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Kryterium miejsca zamieszkania, jest wykorzystane w systemach prawnych Polski, Republiki Włoskiej oraz Niemiec. Jeżeli osoba przebywa na terytorium innego kraju przez  krótki okres, z przerwami lub incydentalnie, nie będzie w tym kraju uznana  za rezydenta podatkowego. Pozostaje rezydentem w swoim własnym państwie. W niektórych krajach np. we Włoszech i Wielkiej Brytanii, osoba może być uznawana za rezydenta nawet w przypadku faktycznego zaprzestania pobytu na terytorium tego państwa.

Kryterium 183 dni pobytu jest obecnie stosowane przez większość państw europejskich, ale niektóre kraje posługują się nieco zmodyfikowanymi kryteriami czasowymi. Oprócz warunku liczby dni w danym roku kalendarzowym (183 dni), za kryterium uznają również czas pobytu w ciągu kilku lat, np. w Irlandii za rezydenta podatkowego uważa się osobę, która przebywa tam dłużej niż 183 dni w roku podatkowym lub więcej niż 280 dni w roku podatkowym i poprzedzającym go roku podatkowym (w takiej sytuacji rezydencję podatkową nabywa się w drugim roku). Podobne kryterium 280 dni w kolejnych latach podatkowych istnieje (oprócz innych) na Litwie, z zastrzeżeniem, że dana osoba przebywa tam w jednym z tych okresów co najmniej 90 dni. Z kolei Wielka Brytania uznaje za rezydenta osobę, która przebywa tam 183 dni lub przyjeżdża w ciągu kolejnych 4 lat, spędzając średnio 91 dni w roku (lub więcej), co powoduje nabycie rezydencji podatkowej w piątym roku.

Analizując dla określenia rezydencji kryterium czasu pobytu na terytorium danego kraju systemy podatkowe przyjmują też różne założenia. W Wielkiej Brytanii okres pobytu liczy się od północy do północy, ale np.: w USA, w Polsce lub w Holandii do okresu pobytu wlicza się jako dzień pobytu każdy, nawet niepełny dzień pobytu na terytorium kraju.

Należy również zwrócić uwagę, że niektóre kraje biorą pod uwagę więcej niż jedno kryterium.

Obok kryterium 183 dni pobytu wiele z państw stosuje również inne wspomagające zasady, jak np. miejsce stałego pobytu (principal, permanent or habitual residence), centrum interesów życiowych (centre of vital interests), dostępność stałego domu w celach zamieszkiwania (residence or home available), itd.

Niektóre systemy podatkowe kładą nacisk na miejsce zamieszkania lub pochodzenia osoby np. Wielka Brytania (domicile). Dla niektórych krajów kryterium może również stanowić test obywatelstwa, np. USA. Wymóg obywatelstwa jest również ostatnim kryterium używanym przez Modelową Konwencję OECD.

Część krajów bada również, gdzie dana osoba posiada centrum interesów gospodarczych (np. Belgia, Francja, Hiszpania) lub centrum interesów osobistych i gospodarczych/życiowych (np. Rumunia, Słowenia, Włochy). Obywatelstwo gra głównie rolę na Węgrzech, a także jako dodatkowe kryterium na Łotwie i Litwie.

Osoba fizyczna może być zakwalifikowana jako rezydent na podstawie któregokolwiek z kryteriów które spełni. To z kolei może prowadzić do sytuacji, gdy oba kraje uznają osobę za rezydenta podatkowego, a czasem, że żaden z krajów nie uzna swojej jurysdykcji podatkowej nad danym podatnikiem. W takiej sytuacji należy odwołać się do umów międzynarodowych o unikaniu podwójnego opodatkowania. W umowach tych określone są dodatkowe kryteria (tzw. tie-breaker rules), na podstawie których można ustalić  właściwą rezydencję podatkową osoby.

Ustalenie rezydencji podatkowej jest istotne gdy wypełniamy pity 2015 (rozliczenie pit online 2015): pit 28 online, pit 36 online, pit 37 online itd. zarówno przy rozliczaniu pit przez internet jak i w sposób tradycyjny druki papierowe.