System podatkowy w Polsce

System podatkowy to zespół podatków obowiązujacych równocześnie w obrębie danego państwa. W systemie podatkowym funkcjonują przepisy prawne oraz instytucje finansowe, które ustanawiają podatki oraz określają i zajmują się ich poborem.

 

Przepisy są związane z samymi podatkami jak też określają podmioty pobierające podatki, płatników podatków i instytucje wyznaczające wysokość i warunki płacenia podatków.

W szerokim znaczeniu w skład systemu podatkowego wchodzą:

  • krajowe i międzynarodowe prawo podatkowe, w tym prawo karne skarbowe;
  • organy administracji rządowej i samorządowej .

W Polsce podstawy nakładania obowiązków podatkowych określone są w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku.  Art. 217 stanowi, że: nakładanie podatków i innych danin publicznych oraz określanie podmiotów opodatkowania, przedmiotów opodatkowania, stawek podatkowych, kategorii podmiotów zwolnionych od podatków i zasad przyznawania ulg oraz umorzeń podatkowych może następować wyłącznie w drodze ustawy. Oprócz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej kwestie podatków i związanych z nimi obowiązków reguluje także Ordynacja Podatkowa z 29 sierpnia 1997 roku.

Pojęcie podatku zostało zdefiniowane w art. 6 ustawy – Ordynacja podatkowa i jest to publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe i bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej.

Podatki różnią się od siebie podmiotem opodatkowania (czyli kto jest opodatkowany), przedmiotem (czyli co podlega opodatkowaniu) oraz sposobem poboru podatku (czyli trybem i warunkami płatności). Aktualnie w Polsce wyróżniamy 13 rodzajów podatków.

Podatki bezpośrednie:

  1. podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT),
  2. podatek dochodowy od osób prawnych (CIT),
  3. podatek od spadków i darowizn,
  4. podatek od czynności cywilnoprawnych,
  5. podatek rolny,
  6. podatek leśny,
  7. podatek od nieruchomości,
  8. podatek od środków transportowych,
  9. podatek tonażowy,
  10. podatek od wydobycia niektórych kopalin

Podatki pośrednie:

  1. podatek od towarów i usług (VAT),
  2. podatek akcyzowy,
  3. podatek od gier.

Podatek dochodowy od osób fizycznych mają obowiązek opłacać wszystkie osoby fizyczne osiągające dochód. Każdy, kto znajduje się w sytuacji objętej podatkiem, ma obowiązek go zapłacić i rozliczyć pit. Podatnicy składają następujące zeznania: PIT 28, PIT-36, PIT 36L, PIT 37, PIT 38, PIT 39, a także wymagane załaczniki. Mogą korzystać z preferencji podatkowych, np. rozliczenie PIT z małżonkiem, maja prawo uwzględnić to, jakie ulgi można odliczyć.

Podatki są podstawowym dochodem budżetu państwa, umożliwiają finansowanie jego działalności. Podstawową funkcją opodatkowania jest właśnie funkcja fiskalna, czyli uzyskiwanie środków pieniężnych niezbędnych dla pokrycia potrzeb publicznych. System podatkowy jest też jednym z narzędzi, który umożliwia budżetowi państwa sprawowanie jego funkcji redystrybucyjnej. Jest to możliwe dzięki ulgom i zwolnieniom podatkowym, zróżnicowanym stawkom podatkowym podatków pośrednich oraz progresywnym opodatkowaniu dochodów.